زندان اوین قصد سکونت دارد/ وصیت نامه طالقانی در سال 58 و سوگند قالیباف در سال 94


عصر ایران; مهرداد خدیر- اگرچه آخرین وقایع زندان اوین و گزارش های ضد و نقیض درباره منشاء و ابعاد آن در صورت فراهم بودن شرایط و جزئیات موضوع نوشتاری جداگانه خواهد بود، اما نام اوین می گوید این زندان به باغ عمومی تبدیل می شود. یک پارک بزرگ و در ذهن بسیاری از مردم یک وعده است، اما محقق نشده است.

تقریباً هفت سال پیش در فوریه 2014 و زمان محمد باقر قالیباف رئیس فعلی مجلس شورای اسلامی از تبدیل بخشی از زندان اوین یا تمام آن به باغ و فضای سبز (پارک عمومی) خبر داد و گفت: با ریاست محترم قوه قضاییه رایزنی کرده ایم و مقرر شده شهرداری تهران و این شعبه برای زندان اوین و زندان اوین بستانی ترتیبی دهند تا این ساختمان مانند زندان قصر باغ به موزه تبدیل شود.

در همان زمان نوشتم که تبدیل زندان اوین به پارک عمومی تحقق آرزوی ملی است که از فردای پیروزی انقلاب اسلامی و از 23 بهمن 1357 و برای اولین بار به عنوان آیت الله ظهور کرده است. . سید محمود طالقانی او بود که از تبدیل زندان اوین به پارک ملی خبر داد و این موضوع را پیگیری کرد محمد توسلی وی در آن زمان شهردار تهران (دبیرکل وزارت دفاع) بود.

طالقانی که سه ماه قبل از پیروزی انقلاب او را همراهی می کرد آیت الله منتظری و با تاخیر نسبت به سایر زندانیان سیاسی، در هشتم آبان 57، ظاهراً به مناسبت سالروز تولد شاه، اما در واقع به دلیل افول شعله انقلاب، از زندان (زندان) آزاد شد و مهم‌ترین چهره انقلاب تهران به شمار می‌رفت و زندان را بیش از دیگران می‌شناخت و انقلاب اوین در پدر را درخواستی ملی و پاسخگویی به نیازهای مردم شهر می‌دانست.

دلیل حساسیت زندان اوین به جای زندان قصر این است که مجرمان و مظنونین غیرسیاسی در زندان قصر نگهداری می شدند، اما اوین به خاطر زندانیان سیاسی خود به ویژه پس از اعدام 9 نفر در تپه های اوین و مشهورتر از آن شهرت دارد. از همه بیژن جزنی توقف فرار آنها به بهانه های واهی در 30 فروردین 1354 یادآور آیین های بسیاری است.

یادم هست سالهای اول بعد از تغییر، صاحب یک شرکت بازرگانی زمین در منطقه سعادت آباد، وقتی زمینی را که همه آن را بیابان احاطه کرده بود، گذاشت، به زندان اوین اشاره کرد و گفت که مدت زیادی نیست. زندان تبدیل به زندان شد، پارک شد و این مکان آباد شد. البته موقعیت منطقه بسیار خوب بوده و اموال زیادی را برای دلالان به ارمغان آورده است، زیرا قیمت زمین در هر زمان بسیار بالاست، اما به دلایلی به خصوص با اتفاقات دهه 60، اوین همچنان یک مکان باقی مانده است. زندان .

برای دریافت سخنان آقای قالیباف دو دلیل برای خوشحالی ذکر شد: اول اینکه در تمام سال های بعد از قیام هنوز این احساس وجود دارد که زندان اوین باغ است اما احساس بین مردم. سیاستمداران و ایده در دیگران بیشتر است.

نکته دوم اینکه فضای سبز به ازای هر نفر در تهران کمتر از استانداردهای جهانی است و باید علاوه بر ساخت بزرگراه و جاده و پل برای خودروها، شورا به شهروندان و دیدگاه ها و فرصت های آنها نیز توجه کرد. هر کدام کاشتن درخت کار خوبی است چه رسد به اینکه یک مکان بزرگ و معروف را به پارک تبدیل کنیم، حتی اگر وسعت آن مشخص نباشد از 43 تا 57 هکتار می گویند فاز اول را در بر می گیرد.

در آن یادداشت البته گفته شده بود که شاید پاشنه آشیل یا قسمت تاریک این طرح این باشد که حتی اگر تمام یا بخشی از زندان اوین به فضای سبز تبدیل شود، برای مردم خوب است. از مناطق اوین و سعادت آباد و سایر افرادی که از آن استفاده می کنند، اما نگران انتقال زندانیان به خارج از تهران هستند که باعث درد بیشتر آنها و خانواده هایشان می شود.

برای درک بهتر، یادآوری این نکته خالی از لطف نیست که در سال 1388 رئیس سازمان زندان ها در نامه ای به رئیس شورای شهر تهران از وی درخواست کمک کرد و نوشت: زندانیان تهرانی باید «مردم» تلقی شوند و هر یک باید داشته باشند. بخشی از شهر مانند دیگران در نامه همچنین آمده است:

زندان‌ها محل زندگی هزاران نفر و هزاران نفر دیگر است که در سفر هستند و زمین و فضای بیشتری برای ساخت زندان‌های جدید به تهران اختصاص داده می‌شود.»

به خصوص در مورد زندان اوین اشاره شده است:

زندانیان تازه وارد چند روز در زندان نگهداری می شوند و پس از انجام آزمایشات پزشکی و پزشکی قانونی بر اساس نوع جرم، سن، جنسیت، جرم یا سوء ظن طبقه بندی می شوند. بازرسی در بدو ورود، درمان با متادون و سایر روش ها، مبارزه با سل، شناسایی و در صورت لزوم درمان بیماران HIV از طریق کلینیک های مثلث سازی در زندان انجام می شود.

تعداد زندانیان یا ساکنان این شهر احتمالاً به دلیل زمان ثبت آن 6 هزار نفر بوده است. در همین نامه آمده است: 24 هزار زندانی دیگر به جای حبس در محدوده شهر تهران در زندان های کرج به سر می برند، علاوه بر تاریکی و بر علیه مردم کرج دلیل اعزام آنها نیز بوده است. بین زندان و زندان قوه قضاییه و رفت و آمد خانواده ها ملاقات یکی از مشکلات اساسی این افراد است.

همانطور که در آن مقاله ذکر شد: شما می توانید با خیالی آسوده در پارک اوین قدم بزنید، در حالی که افراد دیگر از آن لذت می برند زیرا ساخت این پارک ارزش هزینه انتقال زندانیان به مکان های دور را ندارد و اگر همینطور باشد. استانداردها باید در جای دیگری اتخاذ شود و به امید اینکه هیچ زندانی سیاسی و امنیتی در بین آنها نباشد، این مشکل حل شود. (حوادث دی 1375 و آبان 1377 و اکنون شهریور و مهر 1401 البته هنوز اتفاق نیفتاده است).

علاوه بر اینها، نام اوین، اگر نه بیش از پیش، با سیاست، انقلاب و طالقانی گره خورده بود که یادآور سیدضیاءالدین طباطبایی (عامل سیاسی کودتای سوم اسفند 1299) بود. دارایی او در دهه 1940، 43 هکتار وسعت داشت و تبدیل به زندان شد. در واقع مساحت فعلی به 57 هکتار رسیده است. (مصاحبه زنده صدرالدین الهی با سیدضیاء که در کتاب «کوپتا» منتشر شده است در همین منبع انجام شده است.

———————-

* عکس صفحه اول: مرده طالقانی در زندان اوین قبل از انقلاب و ماجرای فوق بعد از پیروزی انقلاب 57